You are what you cook

Eten is een vast onderdeel van ons dagelijks leven. Elke dag maken de meeste mensen bewuste keuzes over wat en hoe ze koken. Onze eetgewoontes weerspiegelen onze waarden, overtuigingen, financiële situatie en, simpelweg, onze smaak. ‘Wat we eten’ is dus een weergave van ‘wie we zijn’. Eveneens bepaalt ‘wie we zijn’ ook ‘wat we eten’.

Hoe we koken wordt mede gevormd door onze afkomst en door wat we meekregen vanuit (familiale) tradities en culturele waarden. Tegelijk bepalen de ecologische, economische en politieke situaties waarin we ons bevinden welke ingrediënten beschikbaar zijn en hoe gerechten worden samengesteld. Zoals historica Luce Giard het in L’invention du quotidien (1994) stelde: “Chaque habitude alimentaire compose un minuscule carrefour d’histoire”.

Een gedeelde identiteit verbeeldt zich rond gemeenschappelijke gerechten en beschikbare ingrediënten. Daarnaast zijn culinaire processen ook vervlochten met persoonlijke herinneringen waardoor smaken en geuren nostalgische gevoelens oproepen naar een vertrouwde, maar misschien ook verdwenen thuis. Eten en identiteit beïnvloeden elkaar voortdurend, in een dynamische wisselwerking waarin smaken en geuren de rol aannemen van een levende en geleefde geschiedenis. Haribo Kimchi verklankt het ‘kruispunt van geschiedenissen’ dat kimchi voor de maker is.

‘The smell of kimchi follows me like a family ghost’ – Jaha Koo

Kimchi is al duizenden jaren onderdeel van de Koreaanse eetcultuur, en belichaamt voor velen de Koreaanse identiteit. In Haribo Kimchi vertelt Jaha Koo hoe hij bij zijn vertrek naar Berlijn 10 kilo kimchi meekreeg van zijn grootmoeder. Zelf vindt hij dit wat veel, maar zijn grootmoeder en familie zijn stellig: “Koreanen leven op rijst en kimchi”. Eenmaal aangekomen in Berlijn merkt hij hoe de sterke geur van de kimchi uit zijn valies opstijgt en onmiddellijk een culturele grens voelbaar maakt. De geur achtervolgt hem als een geest uit het verleden. Wanneer later zijn onderburen de geur van de kimchi vergelijken met die van een dode kat, en een loketbediende hem vraagt zijn mond af te wenden vanwege een knoflookgeur – hoewel die man achter glas zit – wordt de rol van geur en smaak in alledaags racisme pijnlijk zichtbaar.

Bepaalde smaken en geuren kunnen een rol spelen in het definiëren van een collectieve identiteit. Tegelijkertijd trekken ze ook grenzen op tussen groepen waarbij diezelfde geuren en smaken worden toegekend aan verschillende sociale klassen en etnische groepen. Volgens communicatiewetenschapper Defne Karaosmanoglu, die hier een artikel over schreef in Journal Of Ethnic Foods, zijn zintuigen geografisch van aard. Ze helpen mensen oriënteren in de ruimte en dragen bij aan het bewustzijn van ruimtelijke relaties. Zintuigen spelen daarom een cruciale rol bij het creëren van culturele grenzen. Wanneer zintuigelijke prikkels dan afwijken van een dominante – vaak westerse – norm, kunnen vormen van uitsluiting en discriminatie optreden over de lijnen van geslacht, klasse, etniciteit en nationaliteit heen.

Tegelijk toont Jaha Koo hoe een Koreaanse snacktent ruimte kan bieden voor ontmoeting, begrip en gedeelde ervaring. In deze globale, interculturele wereld kan het koken en delen van eten, geuren en smaken een daad van verzet zijn. Verzet tegen culturele categorisering en uitsluiting, maar ook een pleidooi voor het behoud van culturele eigenheid. Een manier om connecties aan te gaan, visies te verbreden en emotionele verbondenheid levend te houden. Iets dat je van thuis meeneemt om ergens anders te kunnen koesteren of misschien wel wat aan te passen. Om identiteiten te herformuleren en opnieuw vorm te geven.

A state of perpetual leaving

‘In elke bodem groeit een andere versie van jezelf,’ stelt Jaha Koo in zijn voorstelling. De  veranderlijkheid van identiteit kan bevrijdend zijn, maar wie iets nieuws opzoekt, laat vaak ook iets achter. De jury van het TheaterFestival merkt in haar rapport terecht op dat juist dit tekort de keerzijde is van verbinding: wat blijft er van je over als je in een ander land leeft? Hoe maak je een vreemde plek eigen, en wat moet je hiervoor achterlaten? Je voelt je voortdurend in beweging en bijgevolg, ook nooit echt ergens thuis.

Dit gemis naar een vertrouwde cultuur die Jaha Koo moest achterlaten schemert door in de wonderlijke geuren en smaken die hij oproept, en vormt – over verbinding, identiteit en eenzaamheid heen – de totaalervaring van Haribo Kimchi.